نظام آموزشی حوزه، تولید علم و نظریه پردازی در حوزه، فرهنگ نقد و ...
24 بازدید
موضوع: سایر
مصاحبه کننده : دبیرخانه انجمن های علمی حوزه
محل مصاحبه : دبیرخانه انجمن های علمی حوزه
نحوه تهیه : فردی
تعداد شرکت کننده : 0

 


نظام آموزشی حوزه، تولید علم و نظریه پردازی در حوزه، فرهنگ نقد و نقد پذیری در حوزه و فعالیت های انجمن ادیان و مذاهب از نگاه یک بازرس


 

خبرنگار دبیرخانه انجمن های علمی حوزه موضوعات ذیل را با  حجت الاسلام والمسلمین علی اکبر نیکزاد بازرس  انجمن ادیان و مذاهب به گفت وگو نشست.

 

 انجمن ادیان و مذاهب را چگونه ارزیابی می نمایید و به نظر شما تا چه میزان به اهداف از پیش تعیین شده دست یافته است؟

بطور قطع تشکیل انجمن­های علمی از جمله انجمن ادیان و مذاهب در حوزه علمیه قم اقدامی بایسته و درخور تقدیر بود که اتفاق افتاد. نظر به بسیاری از کارکردها و علی­رغم بسیاری از کاستی­ها و محدیت­هائی که برای انجمن­ها موجود است، انجمن ادیان و مذاهب، انجمنی موفق و تأثیرگذار ارزیابی می شود. و به بسیاری از اهداف اولی و میانی خویش چون: گسترش عضوگیری در بین اساتید، فارغ التحصیلان و محققان این رشته، ترویج و نهادینه کردن فرهنگ و تفکر فعالیت انجمنی در بین اعضا، تعامل با نهادهای حوزوی در جهت ارتقای جایگاه دانش ادیان و مذاهب و آموزش آن در حوزه و... دست یافته است.

تفکر محوری را در نظام های آموزشی حوزه ، در چه سطحی ارزیابی می نمایید و نسبت آن را با خلاقیت و نوآوری چگونه تبیین می کنید؟

وضع موجود نظام آموزشی در حوزه نمی­تواند نظام تفکر محور باشد چون نظام تعلیم و تربیت تفکر محور مبتنی بر روش­ها و متد آموزشی­ای است که برای ارتقای توان و مهارت­های علمی و پژوهشی دانش­پژوه، در برنامه­ریزی­های آموزشی و پژوهشی اهمیت ویژه­ای قائل است. در حالی که در نظام آموزشی حوزه، طرح درس، روش تدریس و روش تحقیق جایگاهی ندارد. اساتید حوزه هیچ یک برای تدریس و آموزش طلاب تربیت نشده و دوره­ای را برای کسب مهارت­ها و یا ارتقای آن نگذرانده­اند. بلکه هر یک بر مبنای ذوق و سلیقه شخصی خویش به تدریس متون اشتغال یافته­اند. وضعیت تحقیق و پژوهش نیز از این اسفبارتر است. از این رو کمتر شاهد خلاقیت و نوآوری در هر یک از حوزه­های فوق هستیم. اینکه متون درسی حوزه طی چند قرن تغییر نکند در مجامع علمی و روشمند افتخارآمیز نیست بلکه می­تواند بدلیل ایستائی و رکود علمی باشد خلاصه اینکه احساس می­شود که در حوزه علمیه بین برنامه­های آموزشی و دستیابی به آموزش تفکر محور گسست و شکاف عمیقی وجود دارد.

تا چه میزان وضعیت فعلی انجمن های علمی حوزه را در راستای ایجاد جامعه حوزوی نظریه پرداز و آزاد اندیش مثبت ارزیابی می نمایید؟

انجمن­های علمی می­توانند بستر مناسبی برای نظریه­پردازی و توسعه آزاداندیشی باشند اما به دلائلی تا آن مقطع فاصله داریم. اولا: برای آزاداندیشی باید ظرفیت حوزه و زعمای قوم برای شنیدن نظرات جدید، هر چند نادرست بالا و سینه آنان گشاده باشد و به جای نقد و تخریب متفکر، متفکر تشویق ولی تفکر وی نقد گردد. ثانیا: هزینه­های مختلف آزاداندیشی بویژه ایجاد محدودیت­های فرهنگی، مطالعاتی و یا امنیتی باید کاهش یابد. یک پژوهشگر و متفکر آزاد اندیش نباید دغدغه به چالش کشیده شدن نظریات و قرائت­های رسمی داشته و در نتیجه دچار خودسانسوری گردد.

برای تولید علم در حوزه علوم انسانی و معارف و ارایه نظریه  در سطح بین المللی چه راهکارهایی را پیشنهاد می کنید؟

دستیابی به جایگاه تولید علم و نظریه پردازی، دستوری نیست. و یکشبه نیز بدست نمی­آید. بلکه فرآيندي است كه به شدت بايد به لوازم آن پایبند و سیا ستگذاری­هاي مناسب پشتيباني شود. بعضي از اين لوازم و سازوكارها عبارتند از: 1. نظام آموزشی حوزه باید دارای یک نهاد قابل پذیرش و رسمی برای سیاستگذاری، تعریف چشم انداز، اهداف بلند مدت و افق­هائی مرتبط، تبیین راهبردها و الویت­های آموزشی و پژوهشی باشد. 2. تولید علم و نظریه پردازی باید به عنوان یک هدف و یا افقی که با اجرای برنامه­هائی و در زمان بندی خاصی دست یافتنی است مورد تصویب نهاد فوق قرار گیرد. 3. طی برنامه­های بلند مدت و مبتنی بر اسناد بالادستی زیر ساخت­های لازم آموزشی و پژوهشی­ چون: محيط آموزشي، متون آموزشی و کمک آموزشی، اساتید و روش هاي آموزشي، مديريت آموزشي، ارتقاي كيفيت آموزش، تقويت پژوهش، استفاده از تكنولوژي و مهارت­های آموزشی و پژوهشی باید فراهم شود و بايد عزم همگاني براي توليد علم، در همه سطوح حوزه، از شورای مدیریت گرفته تا مديران مدارس، اساتید، طلاب و ساير ارگان هاي مرتبط ايجاد شود.

برای فرهنگ سازی ادبیات نقد و مناظره چه راهکارهایی را پیشنهاد می نمایید؟

باید مطالعات راهبردی و توسعه­ای، در عرصه نقد و نقد پذیری در حوزه صورت پذیرد و راهکارهای تقویت آن مورد بررسی علمی قرار گیرد. 2. باید در نظام آموزشی حوزه، آموزش تفکر انتقادی به طلاب، جایگاه لازم و بایسته خویش را بیابد. 3. باید با برگزاری همایش­های متعدد، به طور مثال تحت عنوان «نظام آموزشی حوزه و تفکر انتقادی، لوازم و مؤلفه­ها» و «حوزه­های علمیه و فرهنگ نقد و نقد پذیری، چالش­ها و راهکارها» با مشارکت اندیشمندان حوزه و دانشگاه به بحث و بررسی آن به پردازد. 4. باید آثار برگزیده انتقادی حوزوی هر ساله مشخص و صاحبان آن در محافل و نشت­های علمی مور تقدیر قرار گیرند. 5. با برگذاری نشست­های علمی نقد متون آموزشی و پژوهشی حوزه، زمینه حضور انتقاد علمی اساتید و فضلا فراهم گردد. و...

نقش انجمن های علمی حوزه را در شکل گیری پژوهش های گروهی تا چه میزان تأثیر گذار  و پر رنگ می بینید و برای تقویت پژوهش های گروهی و جمعی چه راهکارهایی را توصیه می نمایید؟

متاسفانه به دلیلی اینکه طلاب در دوران تحصیل در حوزه با پژوهش و روش­های آن، از جمله استفاده از شیوه­های جمعی و گروهی به صورت روشمند آشنا نشده و آموزش نمی­یابند، به طور طبیعی در کار پژوهش نیز روشمند نبوده و یا اینکه گرایش به کار گروهی و جمعی ندارند. البته انجمن­ها می­توانند بستری برای گسترش و فراگیری پژوهش­های گروهی باشند. به طور قطع تقویت فرهنگ پژوهش­های گروهی نیز به سیاستگذاری، تعیین راهبرد و برنامه ریزی­های ترویجی پژوهشی و آموزش طلاب در سطوح تحصیلی، در یک کلمه به مدیریت پژوهشی توانمند و با برنامه نیازمند است.

برای تعميق و توسعه مباحث تخصصی در حوزه  چه برنامه هایی را توصیه و پیشنهاد می نمایید؟

انجمن ادیان و مذاهب تا حال به این موضوع به صورت تخصصی نپرداخته است. در نتیجه برنامه خاصی برای آن پیش بینی نکرده است.

تا کنون چه گام هایی در جهت تقویت ارتباط میان عالمان برجسته  و فضلای حوزه برداشته شده است؟

نظر به دعوت از برخی عالمان ادیان و مذاهب و برگزاری نشست­ و گفتگوهای علمی تلاش­هائی در جهت تقویت این ارتباط صورت پذیرفته است.

وضعیت فعلی  نشست­های علمی انجمن ادیان و مذاهب را چگونه ارزیابی می نمایید و برای بهینه نمودن آن چه برنامه هایی را توصیه می نمایید؟

در مجموع نشست­های خوبی برگزار شده است قطعا با تشکیل کار گروه­ تخصصی و برنامه ریزی دقیق­تر میتوان میزان بهره وری را افزایش داد.

برای هماهنگی و همکاری با مراکز علمی همسو با انجمن چه راهکارهایی را توصیه می نمایید؟

شناسائی، ایجاد ارتباط، برگزاری نشست­های مشترک و تعریف برنامه­های آموزشی و پژوهشی مشترک می­تواند هماهنگی و همکاری با این مراکز را گسترش دهد.